Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 trzy grupy dzieci z nieprawid\u0142owym rozwojem mowy wed\u0142ug nast\u0119puj\u0105cych cech :<\/p>\n
Czynniki powoduj\u0105ce op\u00f3\u017anienie rozwoju mowy dzieli A. Mitrinowicz na wewn\u0105trz- i zewn\u0105trzpochodne.
\nDo pierwszych (endogennych) zalicza si\u0119 dziedziczno\u015b\u0107, manifestuj\u0105c\u0105 si\u0119 op\u00f3\u017anieniem rozwoju mowy u rodze\u0144stwa lub rodzic\u00f3w. Ten czynnik wyra\u017aniej dzia\u0142a u p\u0142ci m\u0119skiej i dziedziczony jest cz\u0119\u015bciej po ojcu.
\nWed\u0142ug Eustisa bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 op\u00f3\u017anie\u0144 rozwoju mowy jest w tym przypadku op\u00f3\u017anienie myenizacji motorycznych i asocjacyjnych (kojarzeniowych) w\u0142\u00f3kien nerwowych w uk\u0142adzie centralnym.
\nDo czynnik\u00f3w zewn\u0105trzpochodnych (egzogennych), mog\u0105cych powodowa\u0107 op\u00f3\u017anienie mowy, nale\u017c\u0105 choroby przebyte w pierwszym roku \u017cycia, a hamuj\u0105ce rozw\u00f3j ruchowy (siadanie, stanie, chodzenie), oraz czynniki \u015brodowiskowe (np. wychowywanie dziecka w\u015br\u00f3d os\u00f3b g\u0142uchych, niedos\u0142ysz\u0105cych, prymitywnych).
\nRozw\u00f3j mowy jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z przebiegiem i poziomem rozwoju ruchowego. Niska sprawno\u015b\u0107 motoryczna narz\u0105d\u00f3w artykulacyjnych, powoduje, \u017ce dziecko nie potrafi wykona\u0107 subtelnych ruch\u00f3w potrzebnych do wypowiedzenia danej g\u0142oski (chocia\u017c narz\u0105dy artykulacyjne zbudowane s\u0105 prawid\u0142owo i s\u0142uch jest prawid\u0142owy). Bywa tak\u017ce zaburzone czucie kinestetyczne. Badania nad rozwojem mowy i jego zak\u0142\u00f3ceniami zdaj\u0105 si\u0119 wskazywa\u0107 na rol\u0119 procesu lateralizacji. Dotyczy to g\u0142\u00f3wnie j\u0105kania, kt\u00f3re wyst\u0119puje cz\u0119\u015bciej u dzieci z lateralizacj\u0105 nieustalon\u0105.
\nM. Sovark twierdzi, \u017ce przyczyn zaburze\u0144 mowy nie trzeba upatrywa\u0107 w samej lewor\u0119czno\u015bci, lecz raczej w stosunku otoczenia dziecka lewor\u0119cznego, w wadliwych metodach wychowawczych rodziny, przedszkola czy szko\u0142y. Szczeg\u00f3lnie przestrzega przed przestawianiem na prawor\u0119czno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza w okresie intensywnego rozwoju mowy.
\nU dzieci z op\u00f3\u017anieniem i upo\u015bledzeniem rozwoju umys\u0142owego mowa nie mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 pomy\u015blnie.
\nIstotny wp\u0142yw na rozw\u00f3j mowy maj\u0105 czynniki emocjonalne. Istniej\u0105 pewne rodzaje sytuacji szczeg\u00f3lnie szkodliwych z punktu widzenia uczuciowego dziecka, co z kolei wp\u0142ywa na przebieg rozwoju mowy (\u017cycie w warunkach zak\u0142ad\u00f3w opieku\u0144czych, zw\u0142aszcza gdy dziecko zosta\u0142o odrzucone przez rodzin\u0119, dziecko wychowywane w domu dziecka, choroba szpitalna).
\nNadopieku\u0144czo\u015b\u0107 rodzic\u00f3w, niezaspokojone ambicje wp\u0142ywaj\u0105 hamuj\u0105co. Dziecko traci wiar\u0119 we w\u0142asne si\u0142y, staje si\u0119 boja\u017aliwe, g\u0142os ulega \u015bciszeniu. Gdy rodzina wyr\u0119cza dziecko \u2013 mowa rozwija si\u0119 wolniej.
\nW literaturze spotykamy wiele propozycji dotycz\u0105cych klasyfikacji zaburze\u0144 mowy. H. Spionek zwraca uwag\u0119, \u017ce zaburzenia te mo\u017cna rozpatrywa\u0107 z dw\u00f3ch punkt\u00f3w widzenia:<\/p>\n
Pierwsze podej\u015bcie zd\u0105\u017ca do charakterystyki wymowy dziecka. Drugie \u2013 zd\u0105\u017ca do ustalenia, sk\u0105d pochodz\u0105 owe odst\u0119pstwa. Wymaga ono dalszych podzia\u0142\u00f3w, a w szczeg\u00f3lno\u015bci rozr\u00f3\u017cniania spraw pochodzenia obwodowego i o\u015brodkowego. Zaburzenia obwodowe to takie, kt\u00f3rych przyczyna le\u017cy w obwodzi, tj: w obr\u0119bie analizatora s\u0142uchowego lub w narz\u0105dach, kt\u00f3re wykonuj\u0105 ruchy mowne i odbieraj\u0105 czucie tych ruch\u00f3w, a wi\u0119c w nieprawid\u0142owej budowie aparatu artykulacyjnego (np. wadliwy zgryz, rozleg\u0142e ubytki w uz\u0119bieniu, rozszczep podniebienia lub wargi, niedro\u017cno\u015b\u0107 nosa). Brak dok\u0142adnej sygnalizacji z obwodu, np. z mi\u0119\u015bni artykulacyjnych, powoduje, \u017ce dziecko nie mo\u017ce natrafi\u0107 j\u0119zykiem we w\u0142a\u015bciwe miejsce artykulacji, szuka go na o\u015blep, a nawet pomaga sobie palcami.<\/p>\n
Zaburzenia mowy pochodzenia o\u015brodkowego maj\u0105 swoje przyczyny w nieprawid\u0142owej strukturze i funkcji o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego, konkretnie w o\u015brodkach mowy w m\u00f3zgu. Sprawa mo\u017ce dotyczy\u0107 o\u015brodk\u00f3w odbiorczych (czuciowych) lub nadawczych (ruchowych) albo ich wzajemnej wsp\u00f3\u0142pracy. W ten spos\u00f3b mog\u0105 ulega\u0107 zak\u0142\u00f3ceniu analiza i synteza, tak w sferze odbioru (percepcji mowy), jak i jej wytwarzania (akt mowy). Utrudnione jest r\u00f3wnie\u017c prawid\u0142owe r\u00f3\u017cnicowanie d\u017awi\u0119k\u00f3w mowy, a tak\u017ce r\u00f3\u017cnicowanie kinestetyczne wykonywanych ruch\u00f3w artykulacyjnych.<\/p>\n
Zjawiska te wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, bowiem centrala i obw\u00f3d wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 na zasadzie sprz\u0119\u017cenia zwrotnego. To samo prawo odnosi si\u0119 do innej klasyfikacji zaburze\u0144 mowy, a mianowicie do ich podzia\u0142u na sprawy organiczne i czynno\u015bciowe. Struktura bowiem determinuje funkcj\u0119 ; ta za\u015b z kolei kszta\u0142tuje budow\u0119 narz\u0105du. Z pierwszymi mamy do czynienia np. wtedy, gdy brak anatomicznych warunk\u00f3w do poprawnej wymowy, jak wspomniane ju\u017c wady zgryzu, wysokie podniebienie czy jego rozczep. Z drugimi spotykamy si\u0119 w\u00f3wczas, gdy narz\u0105dy mowy s\u0105 zbudowane prawid\u0142owo, a mimo to wymowa odbiega od normy, np. wskutek pora\u017ce\u0144, obni\u017conego napi\u0119cia mi\u0119\u015bni realizuj\u0105cych akt mowy lub cho\u0107by ma\u0142ego stopnia usprawnienia narz\u0105d\u00f3w artykulacyjnych, a wi\u0119c zwykle pospolitego niedbalstwa.<\/p>\n
J. Styczek proponuje klasyfikacj\u0119 zaburze\u0144 mowy wg. Przyczyn zewn\u0105trz- i wewn\u0105trzpochodnych (egzo- i endogennych). W pierwszej kategorii nie stwierdza si\u0119 defekt\u00f3w anatomicznych czy psychoneurologicznych, kt\u00f3re by mo\u017cna uzna\u0107 za przyczyny, a zatem winne jest tu \u015brodowisko, jego ujemne wp\u0142ywy w postaci zaniedba\u0144, stres\u00f3w, z\u0142ych wzor\u00f3w itp. Do przyczyn wewn\u0105trzpochodnych autorka zalicza:<\/p>\n
W\u015br\u00f3d przyczyn, kt\u00f3re mog\u0105 powodowa\u0107 seplenienie wymienia si\u0119: nieprawid\u0142ow\u0105 budow\u0119 narz\u0105d\u00f3w mowy, upo\u015bledzony s\u0142uch, na\u015bladownictwo, nieprawid\u0142owy zgryz oraz niesprawno\u015b\u0107 j\u0119zyka i warg, a tak\u017ce niekt\u00f3re stany chorobowe g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych.<\/p>\n
Niekt\u00f3rzy specjali\u015bci s\u0105dz\u0105, \u017ce seplenienie mi\u0119dzyz\u0119bowe powstaje u dzieci, kt\u00f3re mia\u0142y stale otwarte usta przy utrudnionym oddychaniem nosem. Ortodonci uwa\u017caj\u0105, \u017ce seplenienie mi\u0119dzyz\u0119bowe wyst\u0119puje wtedy gdy dziecko \u017ale po\u0142yka. Nieprawid\u0142owa budowa j\u0119zyka r\u00f3wnie\u017c przyczynia si\u0119 do seplenienia (np. j\u0119zyk du\u017cy, gruby, umi\u0119\u015bniony, kr\u00f3tkie w\u0119dzide\u0142ko). Pewien wp\u0142yw ma te\u017c napi\u0119cie j\u0119zyka: zbyt du\u017ce (j\u0119zyk sztywny) lub obni\u017cenie (j\u0119zyk wiotki).<\/p>\n
Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 rerania jest niedostateczna sprawno\u015b\u0107 ruchowa j\u0119zyka. Przy wymowie g\u0142oski \u201er\u201d j\u0119zyk wykonuje drobne, subtelne ruchy wibracyjne. Je\u015bli j\u0119zyk b\u0119dzie gruby, o zbyt mocnym napi\u0119ciu mi\u0119\u015bniowym, lub przeciwnie \u2013 os\u0142abionym, albo z wad\u0105 anatomiczn\u0105 (kr\u00f3tkie w\u0119dzide\u0142ko) wiadomo, \u017ce ruch\u00f3w tych nie wykona. Dlatego dziecko szuka jakiego\u015b innego, zast\u0119pczego \u201er\u201d.<\/p>\n
Przyczyn\u0105 bezd\u017awi\u0119czno\u015bci jest zwykle zaburzenie s\u0142uchu fonematycznego, tzn. nier\u00f3\u017cnicowanie d\u017awi\u0119k\u00f3w o tym samym miejscu artykulacji.
\nPrzyczyn\u0105 nosowania zamkni\u0119tego jest niedro\u017cno\u015b\u0107 jamy nosowo- gard\u0142owej spowodowana przerostami \u015bluz\u00f3wki nosa, obrz\u0119kiem przy ostrych i przewlek\u0142ych stanach kataralnych, przerostem trzeciego migda\u0142ka, polipami, skrzywieniem przegrody nosa itp.<\/p>\n
Przyczyn\u0105 nosowania otwartego s\u0105 zwykle rozszczepy podniebienia (czasem niewidocznych, bo pod\u015bluz\u00f3wkowe), kr\u00f3tkie podniebienie, a tak\u017ce nieprawid\u0142owa praca zwieraj\u0105cego pier\u015bcienia gard\u0142owego. Rozszczepom podniebienia cz\u0119sto towarzysz\u0105 zniekszta\u0142cenia szcz\u0119ki g\u00f3rnej i rozszczep wargi g\u00f3rnej.
\nW alalii, zwanej niemot\u0105 wyst\u0119puje uszkodzenie struktur korowych jeszcze przed rozwojem mowy i uniemo\u017cliwia jej normalny rozw\u00f3j.
\nPogl\u0105dy na przyczyn\u0119 j\u0105kania s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane. Najbli\u017csze prawdy wydaj\u0105 si\u0119 te, kt\u00f3re wi\u0105\u017c\u0105 dwie grupy czynnik\u00f3w: biologiczne i spo\u0142eczne. Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 one zazwyczaj dwie warstwy przyczyn:<\/p>\n
M. Sovak powiada wprost, \u017ce j\u0105kanie = dyspozycja + uraz. Do czynnik\u00f3w uspasabiaj\u0105cych, czyli stwarzaj\u0105cych podatno\u015b\u0107 na wyst\u0105pienie j\u0105kania, nale\u017c\u0105:<\/p>\n
Z czynnik\u00f3w wyzwalaj\u0105cych, to jest bezpo\u015brednio wywo\u0142uj\u0105cych pierwsze objawy j\u0105kania, wi\u0119kszo\u015b\u0107 autor\u00f3w zwraca uwag\u0119 na silne wstrz\u0105sy emocjonalne (psychotrauma) lub szok nerwowy, towarzysz\u0105cy urazom (upadek, pobicie), a tak\u017ce forsowne przestawianie dziecka lewor\u0119cznego na prawor\u0119czno\u015b\u0107.<\/p>\n
Wed\u0142ug M. E. Chwatcewa istnieje jednak ca\u0142y szereg przypadk\u00f3w, kt\u00f3re odbiegaj\u0105 od tych prawid\u0142owych. Na przyk\u0142ad j\u0105kanie, kt\u00f3re narasta\u0142o powoli (bez silnych bod\u017ac\u00f3w), i to w warunkach korzystnych dla rozwoju mowy. Zdarza si\u0119 to u dzieci o takich w\u0142a\u015bciwo\u015bciach charakterologicznych, jak nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107, l\u0119kliwo\u015b\u0107 lub przeciwnie \u2013 k\u0142\u00f3tliwo\u015b\u0107 , zaczepno\u015b\u0107, silna pobudliwo\u015b\u0107. Taki stan psychiczny hamuje p\u0142ynno\u015b\u0107 mowy, czyni j\u0105 niepewn\u0105, w wyniku czego powstaj\u0105 zahamowania, potkni\u0119cia, zacinanie. Te zak\u0142\u00f3cenia utrwalaj\u0105 si\u0119 na zasadzie autosugestii jako przeszkody nie do pokonania.<\/p>\n
Prawdopodobnie j\u0105kanie nie jest spowodowane przez jeden izolowany czynnik, ale zawsze przez kompleks czynnik\u00f3w. Gdy jeden z nich jest uchwytny, bierze si\u0119 go za przyczyn\u0119. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 trzy grupy dzieci z nieprawid\u0142owym rozwojem mowy wed\u0142ug nast\u0119puj\u0105cych cech : m\u00f3wienie z op\u00f3\u017anieniem, cho\u0107 wymowa jest od razu prawid\u0142owa, mowa we w\u0142a\u015bciwym czasie, ale nieprawid\u0142owa, mowa z […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-344","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","clearfix"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=344"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/344\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":345,"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/344\/revisions\/345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/przedszkole87.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}